“We zijn als Van Gogh: we scheppen iets voor later”
Het Van Gogh Nationaal Park is niet zomaar een nationaal park. Het is een gebied gelegen tussen de steden ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Breda, Eindhoven en Helmond, met daarbinnen natuur, cultuurlandschappen, landbouwgrond, dorpen en steden. Maar het is ook een toekomstvisie en een samenwerkingsverband. “We willen het hele gebied zo natuurinclusief mogelijk maken, maar we moeten het ook mensinclusief maken.”
Dat zegt Frank van den Eijnden, operationeel directeur van Van Gogh Nationaal Park. Samen met Ronald Kramps, gebiedsmanager vanuit de provincie Noord-Brabant, praten zij over de combinatie natuur, cultuur en landbouw en waarom het nationaal park kan helpen ons aan te passen aan klimaatverandering.
Beleefbaarheid van de natuur
“Wat ik mooi vind aan het Van Gogh Nationaal Park is dat we willen proberen de natuur weer in de harten van de mensen te krijgen, zodat ze beter gaan zorgen voor de natuur,” zegt Kramps. “Door de beleefbaarheid van de natuur te vergroten, gaan mensen ook waarderen wat de natuur ze geeft. Dan willen ze moeite doen voor de natuur, ervoor zorgen, het beschermen en ontwikkelen.” Van den Eijnden beaamt dat: “Als we de tastbaarheid van natuur vergroten, groeit ook het besef bij inwoners: ‘Dat is goed voor ons.’”
Nationaal park als samenwerkingsverband
Wat het Van Gogh Nationaal Park uniek maakt, is dat het niet uitsluitend een natuurgebied is. Het nationaal park is 120.000 hectare groot en bestaat voor 27% uit natuurgebied. 50% is agrarisch cultuurlandschap en de rest is infrastructuur en stedelijk gebied met 1,5 miljoen inwoners. Het nationaal park is daarom óók een enorm samenwerkingsverband met 70 Brabantse partners. Samen willen ze het gebied groener, natuurinclusiever en klimaatrobuuster maken. Want er zijn genoeg uitdagingen op het gebied van biodiversiteit, droogte en gezondheid.
Iedereen profiteert van natuurherstel
“We willen natuur veel breder zien dan alleen maar Natura2000. Ik denk dat wij daarin een voorloper zijn,” stelt Kramps. “We zitten in een fase waarin we allemaal weten dat we ruimte nodig hebben,” vult Van den Eijnden aan. “Voor woningbouw, infrastructuur, industrie, voor zonnepanelen en windmolens. Ondertussen kijken we met onze partners ook hoe we de landbouwsector volhoudbaar kunnen maken. Dat betekent dat er nieuwe perspectieven moeten komen. Alle partijen moeten gaan inzien dat natuurherstel niet alleen voor de natuur zelf is, maar dat iederéén daarvan profiteert. Het is voor onze eigen kinderen, voor onszelf.”
“Van Gogh probeerde het pure te raken”
Het park is niet voor niets vernoemd naar schilder Vincent Van Gogh. Van den Eijnden vertelt: “Van Gogh wandelde vaak met zijn familie op zondag in de omgeving van Zundert over de Oude Buisse Heide of in de Pannenhoef: prachtige natuurgebieden. Deze protestantse familie stelde dat ze het dichtst bij de schepping zouden zijn als je in de natuur bent. Het is het meest oorspronkelijke van wat God gecreëerd heeft. Vanuit die gedachte is Van Gogh veel bezig geweest met insecten vangen, vogelnestjes zoeken en later het schilderen van landschappen. Altijd met de intentie om het meest pure te raken. Later schreef hij: ‘Ik ben een echte boerenschilder. Want de boeren staan het dichtst bij de natuur.’ En precies dat maakt Van Gogh ook ons gezamenlijke icoon. Wij willen het meest pure koesteren, met veel respect voor de boer die hier een belangrijke rol in kan spelen.”
Voordelen van robuuste natuur in midden-Brabant
Het landschap is sinds de tijd van Van Gogh flink veranderd. Niet alleen is de bebouwing toegenomen, ook de gevolgen van intensieve landbouw en industrie zijn zichtbaar. Daarnaast zien we de effecten van klimaatverandering in de vorm van verdroging, hitte en wateroverlast. Volgens Kramps en Van den Eijnden kan het Van Gogh Nationaal Park een belangrijke bijdrage leveren aan klimaatadaptatie door het hele gebied groener en biodiverser te maken. Onlangs startten bijvoorbeeld verschillende partners het project “Het behaaglijke landschap”, waarbij 1000 kilometer aan nieuwe landschapselementen zoals hagen, knotwilgen, ecologische slootkanten en bloemrijke bermen worden gerealiseerd. De bedoeling is om 10% van het agrarisch landschap te dooraderen met groene en blauwe landschapselementen om het landschap en de biodiversiteit te versterken en de waterkwaliteit te verbeteren.
Duizenden kilometers aan wandelpaden
Van den Eijnden vertelt dat ze hieraan meteen een ander project koppelen waarin er wandelpaden worden aangelegd naast een deel van de hagen. “We willen de biodiversiteit versterken, maar ook de beleefbaarheid daarvan.” Kramps voegt toe: “We ontlasten daarmee ook de natuur op plekken waar het nu in de weekenden heel druk is.” Van de 3000 kilometer aan wandelpaden in het gebied, gaat er 2000 kilometer over asfaltwegen. Met de nieuwe paden langs de nieuwe landschapselementen hopen ze de druk op de natuur te verminderen en de aantrekkelijkheid van het agrarisch gebied te vergroten.
Natuurlijke oplossing dient meerdere doelen
Kramps: “Dit is een voorbeeld van holistisch denken: je versterkt de biodiversiteit, je vermindert de hittestress, je verbetert de luchtkwaliteit en de gezondheid, je ontlast de kernnatuur, je breidt natuur uit buiten de bestaande natuurgebieden en je vergroot de veiligheid, want wandelaars lopen niet meer op de weg.” Van den Eijnden: “Er zijn hier zoveel aspecten die samenkomen. Het grappige is dat je hiervoor normaal gesproken bij allerlei verschillende loketjes zou moeten aankloppen. Maar binnen het Van Gogh Nationaal Park kunnen we dit makkelijker aanpakken met alle maatschappelijke partners die hier een rol in hebben.”
Combinatie ondernemen en natuurontwikkeling
Het Van Gogh Nationaal Park bestaat nog niet zo lang, pas sinds vier jaar zet het serieuze stappen naar een officiële status. Toch is er nu al veel om trots op te zijn. Zo zijn er de boomkwekers in midden-Brabant die ecologische verbindingszones creëren tussen hun bedrijven en rekening houden met het watersysteem. Dat doen ze niet alleen om de natuur een handje te helpen, maar ook voor hun eigen toekomst en de levensvatbaarheid van hun bedrijven. Meer natuur op en rond de terreinen betekent dat ze beter bestand zijn tegen extreem natte en droge periodes. Ze houden regenwater vast in de bodem, gaan zuiniger om met water en verbeteren de waterkwaliteit door het verminderen van bestrijdingsmiddelen.
Deze voorbeelden zijn typerend voor dit nationaal park nieuwe stijl, waar ondernemen, recreëren en natuurontwikkeling hand in hand gaan. “Aan dat nieuwe model moet iedereen wennen”, zegt Van den Eijnden. “Maar we moeten het groen koesteren en daar fors in investeren, juist als dat geen juridisch beschermde natuur is.”
Verbeeldingskracht, volharding en hoop
Wat zou Van Gogh denken als hij nu in zijn vertrouwde omgeving zou rondlopen? Van den Eijnden heeft wel een idee: “Ik denk dat hij zich rot zou schrikken van het feit dat we zo’n enorme afstand hebben gecreëerd tot de natuur. We willen de natuur weer zo dicht mogelijk bij de mensen krijgen, dat is cruciaal voor de lange termijn voor zowel het klimaat, als het welzijn en welbevinden van onze inwoners. Het is wetenschappelijk aangetoond dat de gezondheid en mentale gesteldheid van mensen beter is als ze zich omringen met natuur.”
Kramps en Van den Eijnden hebben een hoopvolle visie voor een groene toekomst. “Er is verbeeldingskracht voor nodig, volharding en hoop. Als je het maar samen doet. We voelen ons allemaal kleine Van Goghjes. We scheppen iets voor later.”
Tekst: Marjolein Bezemer / Beeld: Van Gogh Nationaal Park
Meer nieuws
augustus 2024
- 29 augustus 2024 - Beek Keersopperbeemden hersteld
- 13 augustus 2024 - Natuurbranden beheersen wordt steeds belangrijker: zo kun jij helpen
- 09 augustus 2024 - Hittegolf van 2019 in een hetere toekomst
- 08 augustus 2024 - Onderzoek naar hitte in bestaande woningen
- 05 augustus 2024 - Nieuwe tool in Klimaateffectatlas toont KNMI’23-scenario’s
juli
- 16 juli 2024 - Expeditie Klimaatadaptatie Zuid-Nederland 2100: met opgestroopte mouwen de toekomst tegemoet!
- 01 juli 2024 - Prijsvraag Natuur in Eigen Hand 2024