Hoe stimuleer je klimaatbewust gedrag?
Kyron Olmeijer heeft voor de master Gedragsverandering aan de Radboud Universiteit van Nijmegen een afstudeeronderzoek gedaan naar klimaatadaptatie. Hij schreef een scriptie over het stimuleren van klimaatbewust gedrag onder inwoners van een vinex-wijk in Zwolle. Zijn belangrijkste conclusie: “Begin met kleine, laagdrempelige veranderingen. Dat geeft een goed gevoel en de kans is dan groot dat bewoners steeds meer gaan doen”.
Foto: Neonbrand
Klimaatbewust gedrag
Naar aanleiding van een stage bij het project SensHagen van de gemeente Zwolle, schreef Olmeijer een adviesrapport over gedragsverandering op het gebied van klimaatbewustzijn. De vinex-wijk Stadshagen is gebouwd op het laagste punt van een grote zoetwaterdelta in Zwolle. Bij hevige regenval komt de wijk in de problemen en bij een overstroming kan het water tussen de 2,5 en 4 meter stijgen. Toch zijn inwoners van de wijk zich nauwelijks bewust van deze risico’s en doen ze weinig aan klimaatadaptatie. Het onderzoek draaide om de vraag: hoe kan verhoogd klimaatbewustzijn ook voor meer klimaatbewust gedrag zorgen? Olmeijer verzamelde de gegevens van ruim duizend inwoners van de wijk Stadshagen. Daaruit concludeerde hij dat veel mensen wel klimaatbewust willen zijn, maar dat ze het lastig vinden om concrete maatregelen voor klimaatadaptatie te treffen. De inwoners ervaren verschillende obstakels waardoor ze uiteindelijk weinig of geen veranderingen doorvoeren.
Obstakels
De obstakels waar inwoners tegenaan lopen zijn uiteenlopend. Gebrek aan tijd is er een van. Mensen zijn druk met de routine van het leven en hebben daardoor weinig besef van klimaatverandering. Ze voelen zich vaak overweldigd door de problemen die klimaatverandering met zich meebrengt. Daarbij speelt ook mee dat mensen het gevoel hebben dat het te duur is om klimaatactief te zijn. Toch is volgens Olmeijer een duurzame keuze niet altijd de duurste keuze, zeker niet op de lange termijn. Een regenton betaalt zichzelf uiteindelijk terug omdat je geen water uit de kraan nodig hebt. “Mensen zien dat vaak niet en kiezen dan voor de goedkoopste of makkelijkste optie in de winkel”.
Kleine maatregelen
De maatregelen met de minste weerstand zijn volgens het onderzoek vaak ook de minst moeilijk uit te voeren maatregelen. Veel inwoners zijn enthousiast over de aanleg van geveltuintjes en staan open voor de aanschaf van een regenton of regenwaterschutting (regenton in de vorm van een schutting). Maar zijn deze kleine maatregelen genoeg om de wijk klimaatbestendig te maken? Olmeijer: “Ik weet niet of het genoeg is, maar als iedereen het doet, kom je een heel eind”. Olmeijer concludeerde in zijn onderzoek ook dat je invloed kunt uitoefenen op het gedrag door deze makkelijke maatregelen. Voor moeilijke maatregelen was dat niet zo. “Ergens moeite voor doen is een belangrijke factor voor gedragsverandering. Mensen willen niet graag hun luxeleven opgeven”.
In het project SensHagen werkt men niet alleen aan gedragsverandering, maar ook aan klimaatbewustzijn. In de wijk zijn verschillende sensoren opgehangen die meten hoe nat, hoe droog en hoe heet het is. Inwoners kunnen ook zelf melding maken van overstromingen of ondergelopen straten. Ze hebben toegang tot de resultaten van die metingen en zien meteen hoe kwetsbaar hun wijk is voor weersomstandigheden.
Conclusie
Olmeijers belangrijkste conclusie is dat we anders moeten kijken om klimaatbewust gedrag te verhogen. “Dus niet: hoe maak je het aantrekkelijker, maar juist: hoe maak je het minder moeilijk?”
Vanuit het vakgebied gedragsverandering is vaak een bepaalde strategie toegepast, gebaseerd op het toevoegen van argumenten en beloningen. Een voorbeeld van deze strategie is als je zonnepanelen neemt omdat je er financieel beter van wordt. Bij deze strategie wachten mensen met klimaatbewust gedrag totdat ze ervoor beloond worden. “Maar je wilt bij dit onderwerp dat mensen een intrinsieke motivatie hebben om hun klimaatgedrag te veranderen. Bij deze strategie gaat het om het weghalen van weerstand of obstakels”, aldus Olmeijer. “Je maakt het inwoners makkelijk om klimaatbestendige maatregelen uit te voeren. Zo kan een gemeente bijvoorbeeld inwoners motiveren om in hun tuinen tegels te vervangen door planten. Iedereen wil eigenlijk wel een groene tuin, maar de tegels ook nog naar de stort brengen en ervoor betalen is te veel moeite. Als je helpt door tegels gratis te laten afvoeren, is iedereen sneller geneigd om de tuin klimaatbestendig te maken. Dan zijn mensen intrinsiek gemotiveerd en krijgen vervolgens de smaak te pakken om nog meer goeds te doen voor het klimaat”.
Volgens Olmeijer is deze casus weliswaar vrij specifiek, maar is het theoretisch model toch goed te implementeren op klimaatprojecten in het algemeen. “Er is nog niet veel onderzoek gedaan naar gedragsverandering in combinatie met klimaatverandering. Daar liggen veel kansen”. Het volledige rapport kunt u hier vinden.
Meer nieuws
augustus 2024
- 29 augustus 2024 - Beek Keersopperbeemden hersteld
- 13 augustus 2024 - Natuurbranden beheersen wordt steeds belangrijker: zo kun jij helpen
- 09 augustus 2024 - Hittegolf van 2019 in een hetere toekomst
- 08 augustus 2024 - Onderzoek naar hitte in bestaande woningen
- 05 augustus 2024 - Nieuwe tool in Klimaateffectatlas toont KNMI’23-scenario’s
juli
- 16 juli 2024 - Expeditie Klimaatadaptatie Zuid-Nederland 2100: met opgestroopte mouwen de toekomst tegemoet!
- 01 juli 2024 - Prijsvraag Natuur in Eigen Hand 2024